1933

Vissersvlootrevue op de Schelde bij Vlissingen (1933).
Bioscoopjournaal uit 1933. Een oppasser voert in Artis een act op met de chimpansee Tommie die "netjes" moet eten en drinken.
Bioscoopjournaal uit maart 1933. Een veldloop door het Haagse Bos wordt gewonnen door P. Berkelaar.
Bioscoopjournaal uit oktober 1933. Veilig verkeersweek van de KNAC. Een bestelauto van Polygoon ondergaat een eenvoudige technische keuring.
Bioscoopjournaal uit september 1933. Het veertigjarig jubileum van de humorist Maurice Dumas.

1933 is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Hier staat alleen een aantal markante of belangrijke gebeurtenissen en langer durende ontwikkelingen vermeld. Een uitgebreider overzicht van de gebeurtenissen in het jaar 1933 is te vinden via de links bij "Maanden" (zie zijbalk rechts).
januari
februari
  • 1 - De Surinaamse communist Anton de Kom wordt gearresteerd als hij een petitie wil gaan aanbieden aan de gouverneur.
  • 4 - Op het Nederlandse pantserschip Hr. Ms. De Zeven Provinciën breekt muiterij uit, naar aanleiding van de bezuinigingen.
  • 7 - Op het gerucht dat Anton de Kom zal worden vrijgelaten, stroomt het Oranjeplein vol. Als de menigte weigert te vertrekken schieten de ordetroepen. Er vallen 2 doden en 22 gewonden.
  • 10 - De muiterij op De Zeven Provinciën wordt beëindigd door een bom op het dek, wat 23 levens kost. In Nederland zijn de reacties gemengd.
  • 20 - Tijdens een geheime bijeenkomst in de ambtswoning van Herman Göring, president van de Duitse Rijksdag, zegt de top van het Duitse bedrijfsleven 2 miljoen rijksmark toe aan de aanstaande verkiezingscampagne van de NSDAP.
  • 25 - De Volkenbond steunt een autonoom Mantsjoerije binnen China en wijst Japan als agressor in het conflict met China , waarna Japan uit de Volkenbond treedt.
  • 27 - Naar aanleiding van de Rijksdagbrand in Berlijn neemt de regering-Hitler nog dezelfde dag verregaande maatregelen tegen de communisten . Als aanstichter van de brand wordt de Nederlander Marinus van der Lubbe aangewezen.
  • 28 - De Reichstagsbrandverordnung en de Ermächtigungsgesetz, die Hitler de vorige dag afgekondigd heeft, treden in werking en maken een eind aan vele vrijheden in het Duitse Rijk.
maart
  • 3 - Op de laatste dag van zijn presidentschap tekent Herbert Hoover de "Buy American Act", een reeks van protectionistische maatregelen.
  • 5 - De verkiezingen voor de Rijksdag leveren een overwinning op voor de NSDAP, die 288 van de 647 zetels behaalt. Omdat de zetels van de communistische KPD niet worden meegeteld, is dit zelfs een absolute meerderheid.
  • 21 - Het eerste concentratiekamp Dachau voor politieke gevangenen is gebruiksklaar.
  • 22 - President Roosevelt tekent een wet die de verkoop toestaat van bier en wijn met een alcoholpercentage tot 3,2%. Drie weken later loopt in Hoboken, New Jersey, een schip de haven binnen volgeladen met Heineken bier.
  • 23 - De nieuwe Rijksdag stemt in met de machtigingswet van 1933 (Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich), waarmee de parlementaire bevoegdheden aan Hitler worden overgedragen.
1 april: boycot van Joodse winkels in Duitsland. Op het bord: "Duitsers! Weert u! Koop niet bij Joden!"
april
  • 1 - In Duitsland wordt een boycot van Joodse winkels en bedrijven gehouden. In de nacht voordien wordt op de ruiten geschilderd: "Gevaar! Joodse winkel."
  • 1 - Boeken van communistische, joodse en andere het regime niet welgevallige schrijvers worden in Wupperthal uit bibliotheken verwijderd door leden van de nationaalsocialistische Studentenschaft.
  • 10 - De regering van Hitler verklaart 1 mei per wet tot betaalde "Feestdag van de nationale arbeid". Middels deze door Joseph Goebbels voorgestelde maatregel weet Hitler een groot aantal vakbondsleiders naar Berlijn te lokken om ze vervolgens gevangen te nemen en naar concentratiekampen af te voeren.
  • april - In een ongemeen felle verkiezingscampagne wijt de lijsttrekker van de Anti-Revolutionaire Partij Hendrikus Colijn de muiterij op de Zeven Provinciën aan gestook van de socialisten en communisten. De Christelijken boeken winst en Colijn formeert zijn tweede kabinet.
10 mei: Boekverbranding.
mei
  • 5 - Om de aanhoudende crisis in de landbouw te bestrijden komt de Nederlandse regering met de Landbouw-Crisiswet.
  • 7 - De nieuwe Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt kondigt een aantal maatregelen aan die de economie uit het slop moeten halen, de zogenaamde 'New Deal'. Eén ervan is dat de Verenigde Staten de goudstandaard verlaat, een andere maatregel omvat een uitgebreid pakket aan werkverschaffing.
  • 10 - Anton de Kom wordt zonder vorm van proces op de boot terug naar Nederland gezet.
  • 10 - In Berlijn worden massaal "ontaarde werken" van kritische schrijvers in het openbaar verbrand.
  • 18 - De Amerikaanse president tekent de wet die de Tennessee Valley Authority opricht. De TVA moet in het stroomgebied van de Tennessee het land beschermen tegen overstromingen, goedkope stroom opwekken voor de landbouw en werk verschaffen aan werkloze arbeiders.
juni
  • 6 - In Camden, New Jersey, opent op een parkeerterrein de eerste drive-in-bioscoop ter wereld.
  • 9 - Op het Helderstadion in Berchem (Antwerpen) vindt het eerste Vlaamsch Nationaal Zangfeest plaats. De samenzang, begeleid met fanfares, wordt gedirigeerd door Jef Van Hoof.
  • 19 - De NSDAP in Oostenrijk wordt verboden. Tussen Duitsland en Oostenrijk ontstaan ernstige spanningen.
  • juni - Oostenrijk wordt ontwricht door grote aantallen nationaalsocialistische bomaanslagen en andere acties.
  • juni - In Siam draait koning Prajadiphok door middel van een staatsgreep de constitutionele hervormingen terug, en benoemt opperbevelhebber Phraya Phahol tot premier.
juli
augustus
  • 7 tot 11 - Het Iraakse leger richt een slachtpartij aan in elf Assyrische dorpen, waarbij naar schatting 3000 doden vallen. Assyriërs noemen dit de Genocide van Simele.
  • 31 - Op Koninginnedag hijsen enige Duitse schepen in de haven van Amsterdam de hakenkruisvlag. Hierop leggen de Amsterdamse havenarbeiders spontaan het werk neer.
september
oktober
Nieuw benoemde gouverneur Suriname Mr. Kielstra vertrekt op 6 oktober 1933 met ss "Crijnssen" uit Amsterdam.
  • 3 - Een aanslag op kanselier Engelbert Dollfuss van Oostenrijk mislukt.
  • 29 - José Primo de Rivera richt de Falange Española op.
  • oktober - De onderhandelingen op de Ontwapeningsconferentie verlopen moeizaam. Een van de belangrijkste geschilpunten is de Duitse wens tot 'bewapeningsgelijkheid': Duitsland wil hetzelfde recht op bewapening krijgen als andere landen. Frankrijk staat hier negatief tegenover, zeker als dit door bewapening van Duitsland, en niet door ontwapening van de andere landen zal gebeuren. De problemen om deze 'bewapeningsgelijkheid' te krijgen, brengen Duitsland ertoe om op 14 oktober uit de conferentie en de Volkenbond te stappen. Het internationale politieke klimaat staat ook niet naar ontwapening: landen als de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Japan maken plannen om hun marinevloot uit te breiden.
november
december
zonder datum

Zie verder:

Zie Film in 1933 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

januari

februari

maart

april

mei

juni

juli

augustus

september

oktober

november

december

datum onbekend

januari
  • 3 - Wilhelm Cuno (56), Duits politicus
  • 3 - Jack Pickford (36), Amerikaans acteur
  • 4 - Lucas Lindeboom (87), Nederlands theoloog
  • 5 - Calvin Coolidge (60), president van de Verenigde Staten (1923-1929)
  • 9 - Aart Jacob Marcusse (64), hoofdcommissaris van Amsterdam
  • 16 - Willy Burmester (63), Duits violist
  • 17 - Edouard Descamps-David (85), Belgisch politicus en rechtsgeleerde
  • 20 - Isabelo Tampinco (82), Filipijns beeldhouwer
  • 25 - Rudolf Adriaan van Sandick (77), Nederlands ingenieur
  • 31 - John Galsworthy (65), Brits schrijver
februari
maart
  • 5 - Dom de Gruyter (51), Nederlands acteur
  • 6 - Anton Cermak (59), zittend burgemeester van Chicago (gevolgen aanslag)
  • 16 - Alfréd Haar (47), Hongaars wiskundige
  • 20 - Giuseppe Zangara (32), dader aanslag op Roosevelt
  • 23 - Albert Eehog (48), Nederlands theoloog
  • 28 - Julius Hoste (85), Belgisch schrijver en Vlaams-nationalist
  • 29 - Alexander Schmuller (52), Russisch-Nederlands violist
april
mei
  • 1 - William Bertram (53), Canadees acteur en filmregisseur
  • 8 - Bonaventura Cevretti (60), Italiaans kardinaal
  • 10 - Mina Buderman-van Dijk (82), Nederlands operettezangeres
  • 11 - Anton van Gijn (66), Nederlands politicus
  • 21 - Alice Nahon (37), Belgisch dichteres
  • 25 - Ignacio Villamor (70), Filipijns advocaat, rechter en bestuurder
juni
  • 1 - Daniel Johannes de Villiers (60), Zuid-Afrikaans politicus
  • 2 - Francis Jarvis (54), Amerikaans atleet
  • 7 - Jan Loth (32), Pools voetballer en atleet
  • 20 - Clara Zetkin-Eissner (89), Duits communistisch politica
juli
augustus
september
oktober
november
  • 2 - Arnold Werumeus Buning (87), Nederlands schrijver
  • 3 - Bram van Collem (75), Nederlands dichter
  • 3 - Émile Roux (79), Frans bacterioloog
  • 8 - Nadir Shah (53), koning van Afghanistan (1929-1933) (moord)
  • 8 - Albert Vogel sr. (59), Nederlands voordrachtskunstenaar
  • 19 - Vittorio Sciajola (77), Italiaans jurist
  • 26 - Firmin Gémier (53), Frans toneelregisseur
december
datum onbekend
  • 26 januari : ijs in rivieren en kanalen, zelfs in de Maas en de Schelde.
  • 27 juli : maximumtemperatuur tot 29,4 °C op de Baraque Michel (Jalhay) en 37,0  °C in Leopoldsburg.
  • 30 september : maximumtemperatuur tot 26,8 °C in Wardin (Bastogne).
  • 19 november : maximumtemperatuur tot 18,5 °C op de Baraque Michel (Jalhay), maar slechts 12 °C aan de kust (Oostende).
  • 6 december : minimumtemperatuur tot –10,8  °C in Gerdingen (Bree) en -11,2  °C in Wardin (Bastogne).
  • 14 december : maximumtemperatuur tot –3,2  °C in Oostende en -7,1 °C in Wardin (Bastogne).
  • december : december met laagste gemiddelde maximumtemperatuur: -0,2 °C (normaal 5,5 °C).
  • december : december met laagste gemiddelde minimumtemperatuur: -5,3 °C (normaal 0,8 °C).

Bron: KMI Gegevens Ukkel 1901-2003 met aanvullingen

Other Languages

Copyright