Gubernatorstwo Generalne Brazylii

Governo-Geral do Brasil
Gubernatorstwo Generalne Brazylii
Flaga
Godło
Flaga Godło
Położenie
Język urzędowy portugalski
Stolica São Salvador
Status terytorium kolonia
Zależne od Królestwa Portugalii
Głowa terytorium Gubernator Generalny Brazylii
Data powstania 1548
Data likwidacji 1808
Historyczne centrum Salvadoru, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO

Gubernatorstwo Generalne Brazylii (port. Governo-Geral do Brasil) – jednostka administracyjna portugalskiej Ameryki stworzona w 1548 w celu wzmocnienia i koordynacji działań utworzonych wcześniej kapitanii (1534).

Presja Królestwa Francji oraz zagrożenie ze strony rdzennej ludności wymogło na Lizbonie większą dbałość o bezpieczeństwo amerykańskiego terytorium. Powołanie gubernatora generalnego zapewniało możliwość podejmowania kluczowych decyzji przez zorientowanego w miejscowych stosunkach wysokiego rangą urzędnika.

  Osobny artykuł: Kapitanie kolonialnej Brazylii.

Pierwszymi jednostkami brazylijskiego podziału terytorialnego były kapitanie. Miały one charakter dziedzicznego nadania w formie donacji, ofiarowanego zaufanym i mogącym poszczycić się określonym kapitałem sługom dworu. W ten sposób kwestionowane przez Francuzów prawa do południowoamerykańskiej kolonii miały zostać zabezpieczone, a konieczność zasiedlenia, będąca warunkiem niezbędnym tzw. „efektywnego posiadania” (co wynikało z koncepcji prawa narodów powracającego do łask prawa rzymskiego) przeniesiona na osoby prywatne[1].

Sukces tego rozwiązania okazał się jednak połowiczny i już kilkanaście lat po ich utworzeniu w wyniku narastającej presji Francji oraz coraz bardziej agresywnej postawy tubylców stało się jasne, że Brazylia wymaga znacznie pilniejszej uwagi. W tym celu powołano urząd gubernatora generalnego[2].

Regimento czyli dokument określający kompetencje i zadania królewskiego gubernatora bardzo wyraźnie wskazywał na konieczność powołania nowej, królewskiej kapitanii. Założono ją w Bahii ze stolicą w São Salvador (dzisiejszy Salvador), do której prawa zostały odkupione od pierwotnie obdarowanego. Centralne położenie regionu miało pozwolić na ściślejszą koordynację działań pozostałych terytorialnych jednostek[3].

W sensie prawnym Brazylia traktowana była jak zamorskie rozszerzenie terytorium Portugalii. Obowiązywały w nim prawa kraju macierzystego, a gubernator generalny miał być urzędnikiem nadzorującym jego przestrzeganie. Posiadał również władzę polityczną, wyrażającą się w prawie do wydawania edyktów regulujących kwestie specyficzne dla kolonii oraz implementacji królewskich zarządzeń i dekretów obowiązujących także dziedzicznych kapitanów[4].

Gubernator generalny stawał się głównodowodzącym kolonialnych sił lądowych i morskich. Zobowiązany został do dopilnowania aby osiedla założone w pozostałych regionach ufortyfikowano, a ich mieszkańcom dostarczono broń. Zbudowana miała zostać również trzymająca Francuzów na dystans flota. W kwestiach relacji z tubylcami dokument zakazywał obracania ich w niewolę (będącą według dworu główną przyczyną ich niechęci) oraz nakaz konwersji na katolicyzm[3].

Pierwszym gubernatorem został Tomé de Sousa, który przypłynął do Brazylii 29 marca 1549 razem z liczącym sobie ok. 1000 osób orszakiem, składającym się głównie z żołnierzy, drobnej szlachty, chłopów i pewnej liczby degredados (kryminalistów). Kolejne konwoje z osadnikami przybyły kolejno w 1550 i 1551[3].

Jeszcze w XVI wieku utworzono kolejną królewską kapitanię Rio de Janeiro i tak uformowana struktura przetrwała niezmieniona do pierwszej połowy XVII wieku. Wtedy to w wyniku ekspansji wewnątrz interioru powołano do życia kolejne kapitanie, a gubernatorstwo podzielono na niezależne od siebie części północną i południową (Stan Maranhão i Stan Brazylii)[5].

Na początku XVIII wieku gubernatorów zaczęli coraz częściej zastępować wicekrólowie, a sto lat później wraz z przenosinami portugalskiego dworu do Brazylii (ucieczka przed wojskami Napoleona) zarząd kolonialny przestał mieć rację bytu. 16 grudnia 1815 status Brazylii podniesiono do rangi równorzędnego królestwa, tworząc Zjednoczone Królestwo Portugalii, Brazylii i Algarve, a 7 września 1822 regent Pedro (późniejszy cesarz) zerwał unię z Portugalią ogłaszając powstanie niepodległego Cesarstwa Brazylii[6].

Other Languages

Copyright