Hans Swarowsky

Hans Josef Leopold Swarowsky
Ilustracja
Hans Swarowsky w czasie
kursu dyrygenckiego w Ossiach
(Carinthian Summer Music Festival 1972)
Data i miejsce urodzenia 16 września 1899
Budapeszt
Data i miejsce śmierci 10 września 1975
Salzburg
Gatunki muzyka poważna
Zawód dyrygent
Aktywność 1925–1975
Odznaczenia
Odznaka Honorowa za Naukę i Sztukę (Austria) Krzyż Oficerski Odznaki Honorowej za Zasługi Krzyż Kawalerski za Naukę i Sztukę (Austria)

Hans Swarowsky (ur. 16 września 1899 w Budapeszcie, zm. 10 września 1975 w Salzburgu) – urodzony na Węgrzech austriacki dyrygent, pedagog, pisarz i tłumacz, uczeń Felixa Weingartnera i Richarda Straussa, profesor Konserwatorium Wiedeńskiego, dyrygent Opery Wiedeńskiej, Królewskiej Szkockiej Orkiestry Narodowej w Glasgow i wielu innych[1][2][3], podkreślający znaczenie tempa – konieczność „zachowania kształtu” utworu muzycznego (Wahrung der Gestalt[4][5]).

Dzieciństwo i studia

Hans Swarowsky był pozamałżeńskim dzieckiem wiedeńskiej aktorki Leopoldine Swarowsky (1881–1970), urodzonym w czasie jej kilkumiesięcznego pobytu w Bukareszcie (informacje o biologicznym ojcu są niejasne). Został uznany za syna przez Josefa Kranza (1862–1934), wiedeńskiego adwokata, bankiera, bogatego przemysłowca i kolekcjonera sztuki (Żyda)[6].

Hans pobierał w dzieciństwie prywatne lekcje gry na fortepianie, a w latach 1919–1921 studiował historię sztuki i filozofię na Uniwersytecie Wiedeńskim. Lekcji teorii muzyki udzielał mu w 1920 roku Arnold Schönberg, a w kilku następnych latach Anton Webern, z którym się zaprzyjaźnił[6].

Działalność zawodowa

Mając 26 lat został kapelmistrzem w wiedeńskiej Volksoper (1925), a w następnych latach[6]:

  • 1927 – trzecim kapelmistrzem Staatstheater w Stuttgarcie
  • 1932 – dyrektorem muzycznym Reußischen Theater w Gera
  • 1934 – pierwszym kapelmistrzem w Staatsoper und Philharmonie w Hamburgu, gdzie spotkał Richarda Straussa (późniejszego przyjaciela)
  • 1935 – pierwszym kapelmistrzem w berlińskiej Operze Państwowej (mianowanie przez Clemensa Kraussa)

Od 1936 roku, jako „osoba niepożądana” przez III Rzeszę (zob. ustawy norymberskie), został pierwszym kapelmistrzem w Opernhaus w Zurychu (1937–1940). Utrzymywał kontakty z Richardem Straussem i Clemensem Kraussem (od 1936 w Münchner Staatsoper), współpracując m.in. w tworzeniu libretta opery Capriccio; zaproponował m.in. sonet Pierre’a de Ronsarda (Kein Andres, das mir so im Herzen loht), który stał się centralnym punktem libretta) [6]. Mimo zakazu wrócił do Rzeszy w 1940 roku, gdzie przebywał do 1944 roku bez oficjalnego zatrudnienia (był m.in. asystentem Kraussa na kursach reżyserskich w Salzburgu i Poczdamie, recenzentem i wykładowcą). W 1943 roku został głównym dramaturgiem i dyrektorem dramaturgii muzycznej Salzburger Musik- und Theatersommers (zob. Festiwal w Salzburgu)[a].

W latach 1944–1945 Hans Swarowsky kierował Filharmonią Krakowską („Filharmonia Generalnego Gubernatorstwa”, zob. historia Filharmonii im. Karola Szymanowskiego w Krakowie)[6], a po wojnie:

  • 1945–1947 – Vienna Symphony Orchestra
  • 1947–1950 – Opernhaus Graz
  • 1957–1959 – Scottish National Orchestra

W 1959 roku Herbert von Karajan powierzył mu stanowisko stałego dyrygenta Opery Wiedeńskiej[3].

Upamiętnienie muzyków odznaczonych Medalem Mozarta [7]
Wiedeń, Singerstraße 7 [7]
Grób Doris i Hansa Swarowsky na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu

Przez wiele lat Hans Swarowsky był profesorem dyrygentury w Vienna Music Academy. Prowadził też festiwale muzyczne w Austrii, kursy mistrzowskie w Brukseli (1958), Nicei (1960–1966), USA (1967) i Brazylii (1968), letnie kursy w Ossiach (Karyntia, festiwale Carinthischen Sommer[8] 1971–1974) i w Wiedniu (1974)[6]. Jest autorem wielu artykułów na temat kompozytorów oraz zagadnień związanych z interpretacją ich dzieł, tłumaczył libretta, projektował programy radiowe i telewizyjne, recenzował wydawnictwa muzyczne[6][3]. Zbiór pism, zatytułowany „Wahrung der Gestalt” został wydany w 1979 roku pod redakcją jednego z uczniów, Manfreda Hussa (Universal Edition Wien)[4]. Książka została opublikowana również w języku hiszpańskim i angielskim (wyd. Real Musical Madrid 1989, Toccata Press 2016)[5].

W latach 1947–1975 Hans Swarowsky wyszkolił ponad 500 dyrygentów oraz instrumentalistów orkiestrowych[6]. Jego uczniami byli m.in. Claudio Abbado, Zubin Mehta, Giuseppe Sinopoli, Paul Angerer, Miltiades Caridis, Gabriel Chmura, Jacques Delacote, Bryan Fairfax, Adam Fischer , Ivan Fischer, Gianluigi Gelmetti, Theodor Guschlbauer, Mariss Jansons, Jesus Lopez-Cobos, Albert Rosen, Peter Schneider, Mario Venzago, Bruno Weil i Hans Zanotelli[6][3].

W uznaniu zasług dla nauki i sztuki otrzymał m.in.[6]:

Hans Swarowsky był żonaty trzykrotnie. Z pierwszą żoną, Julią Lassky (psycholog), miał syna Antona (1923/1924), małżeństwo z Marią Gerlach, tancerką baletową (Stuttgart 1927?), było bezdzietne. Z małżeństwa z Doris (krytyk), zawartego w Graz (ok. 1930) miał dwie córki[6] (Daniela i Gloria[2]).

Copyright