Pokój w Brömsebro

Pokój w Brömsebro
Ilustracja
Mapa przedstawiająca zmiany przebiegu granic wynikające z traktatu:
żółte – ziemie oddane Szwecji przez Danię
czerwone – ziemie przekazane pod zarząd szwedzki na okres 30 lat (de facto nigdy Danii niezwrócone)
Data 13 sierpnia 1645
Miejsce Brömsebro
Wynik ustępstwa terytorialne i finansowe Danii
Przyczyna wojna duńsko-szwedzka z lat 1643–1645
Strony traktatu
Królestwo Danii i Norwegii Królestwo Szwecji

Pokój w Brömsebro – traktat pokojowy podpisany 13 sierpnia 1645 w Brömsebro na południu dzisiejszej Szwecji, kończący wojnę duńsko-szwedzką z lat 1643–1645, zwaną również wojną Torstensona[1].

Wojna pomiędzy Królestwem Danii i Norwegii a Królestwem Szwecji, tocząca się w latach 1643–1645, jest zazwyczaj uznawana za fragment znacznie większego konfliktu zbrojnego – wojny trzydziestoletniej[2][3][4]. Bezpośrednią przyczyną jej wybuchu był atak szwedzki na Danię, wywołany dążeniem do zmniejszenia wpływów duńskich na Półwyspie Skandynawskim, a także podniesienie ceł sundzkich przez duńskiego króla Chrystiana IV[1]. Szwedzi szybko opanowali Jutlandię i Skanię[1]. Ze względu na dwie porażki w bitwach morskich w Zatoce List oraz w Zatoce Kilońskiej Szwedom nie udało się jednak przeprawić na Wyspy Duńskie[5].

Ze względu na brak możliwości dalszej walki i znaczną przewagę floty szwedzkiej, która została wsparta przez Holendrów, król duński zwrócił się do strony szwedzkiej z prośbą o zakończenie konfliktu. Wcześniej, w sierpniu 1644 roku odrzucił propozycję przeprowadzenia rozmów pokojowych w Westfalii przy udziale mediatorów francuskich i holenderskich[6]. Później jednak zgodził się na pertraktacje na granicy duńsko-szwedzkiej. Jako miejsce prowadzenia rozmów wybrano wieś Brömsebro, położoną w pobliżu Kalmaru[7], na granicy należącej wówczas do Danii prowincji Blekinge i szwedzkiej prowincji Smalandia[8]. Negocjacje rozpoczęły się w lutym 1645 roku. Stronę szwedzką reprezentowali kanclerz Axel Oxenstierna, Mattias Soop, Johan Skytte oraz Ture Bielke. Johana Skytte, który zmarł w marcu 1645 roku zastąpił Ture Sparre[9]. Na czele duńskiej delegacji stał natomiast Corfitz Ulfeldt[9].

Na mocy traktatu pokojowego, podpisanego 13 sierpnia 1645 roku, król duński zobowiązał się do przekazania Szwecji prowincji Jämtland i Härjedalen, a także wysp Gotlandii i Ozylii[7]. Pod zarząd szwedzki na 30 lat trafić też miała prowincja Halland. W praktyce jednak Szwedzi ziem tych nigdy Danii nie zwrócili[7]. Ponadto wszystkie szwedzkie statki zostały zwolnione z ceł sundzkich. Zarówno Duńczycy, jak i Szwedzi zostali natomiast zwolnieni z ceł na Łabie[7]. Pokój w Brömsebro zezwalał również szwedzkiemu królowi na transport żołnierzy przez cieśninę Sund[10]. Zastrzeżono jednak, że ich liczba nie może przekraczać 1200, zaś strona duńska musi zostać o takim transporcie poinformowana na trzy tygodnie przed jego przeprowadzeniem[10].

Ze względu na wsparcie dyplomatyczne, jakiego podczas wojny udzieliły Szwecji hanzeatyckie miasta Hamburg, Lubeka i Brema, one również zostały uznane za strony traktatu pokojowego[6]. Podczas osobnych rozmów zobowiązano duńską administrację do zwolnienia z ceł miasta Glückstadt oraz uznania autonomii Hamburga. Niemniej duńscy królowie zachowali jednak pretensje do przejęcia kontroli nad niemieckim miastem aż do 1768 roku[6].

Pokój w Brömsebro był pierwszym z serii traktatów, które stopniowo ograniczały wpływy Królestwa Danii i Norwegii w regionie[11]. Na jego mocy Korona duńska utraciła rozległe obszary na Półwyspie Skandynawskim o dużym znaczeniu strategicznym[12]. Jednocześnie duńska administracja utraciła istotne źródła dochodów. Dochody z pobierania ceł sundzkich w krótkim czasie spadły z 400 tysięcy do 140 tysięcy rigsdalerów[11]. Przyczyniło się to do znacznego wzrostu zadłużenia państwa. Sytuację pogorszył dodatkowo traktat zawarty w Kristianopel pomiędzy Danią a Holandią[13][14]. Na mocy tego dokumentu zmniejszono wysokość ceł pobieranych od statków holenderskich[11][15][16].

Copyright