1840

Ovo je članak o godini 1840.
1840 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1840
MDCCCXL
Ab urbe condita 2593
Islamski 1255 – 1256
Iranski 1218 – 1219
Hebrejski 5600 – 5601
Bizantski 7348 – 7349
Koptski 1556 – 1557
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1895 – 1896
 - Shaka Samvat 1762 – 1763
 - Kali Yuga 4941 – 4942
Kineski
 - Kontinualno 4476 – 4477
 - 60 godina Yang Metal Miš
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11840
p    r    u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1840 (MDCCCXL) bila je prijestupna godina koja počinje u srijedu po gregorijanskom kalendaru odn. prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

  • 13. 1. - Luksuzni parobrod Lexington izgoreo pored Long Islanda, 139 poginulih, četvoro preživelih.
  • 21. 1. - Predstavka hrvatskog bana Franje Vlašića caru i kralju Ferdinandu da ne potvrdi zaključak o uvođenu mađarskog jezika u javni život Hrvatske (uslišeno).
  • 22. 1. - Britanski naseljenici stigli na Novi Zeland, ove godine osnovan Wellington.
  • 22. 1. - Jules Dumont d'Urville otkrio Adelijinu zemlju.
  • 25. 1. - Kapetan Charles Wilkes iz američke ekspedicije opazio deo Antarktika, kasniju Wilkesovu zemlju.
  • 26. 1. (14. 1. po j.k.) - Sveti Sava prvi put proslavljen kao školska slava u Srbiji.
  • 29. 1. - Bitka kod Maqongqoa: pobunjeni Mpande porazio uz bursku pomoć svog brata Zulu kralja Dinganea (vladaće do 1856/1872). Buri uzeli 36.000 grla stoke i proširili svoju Republiku Nataliju.
  • 6. 2. - Ugovor iz Waitangija između Britanaca i maorskih poglavica na osnovu kojeg Velika Britanija preuzima suverenitet nad Novim Zelandom (engleski i maorski primerak ugovora se razlikuju).
  • 10. 2. - Britanska kraljica Viktorija se udala za svog rođaka Alberta.
  • 11. 2. - Praizvedba Donizettijeve opere La fille du régiment u Parizu.
  • februar - Dva slučaja krvne klevete protiv Jevreja: Rodoska krvna kleveta (Jevreji optuženi za ubistvo nestalog dečaka) i Damaštanska afera (ubistvo kapucinskog fratra i grčkog sluge).
  • 9. 3. - U Severnoj Karolini završena pruga Wilmington and Raleigh Railroad dužine 260 km, navodno najduža na svetu u ovom trenutku.
  • 14. 3. (2.3. po j.k.) - Knez Mihailo Obrenović se vratio u Beograd.
  • 17. 3. (5. 3. po j.k.) - Skupština u Beogradu, na Kalemegdanu: pročitani carski berat i ferman kojim je Mihailo potvrđen za vladara (njegova prva vlada, do 1842). Ustavobranitelji izradili da Mihailo bude proglašen za izbornog umesto naslednog kneza, zbog maloletstva mu određeni lični savetnici - Toma Vučić-Perišić i Avram Petronijević[1].

April/Travanj – Jun/Lipanj

Penny Black
  • 1. 5. - U Velikoj Britaniji izdata Penny Black, prva lepljiva poštanska marka na svetu, u zvaničnoj upotrebi od 6. maja (ranije je poštarinu morao plaćati primalac).
  • 1. 5. - Požar opustošio Baju u Mađarskoj.
  • 5. 5. - Požunski sabor 1839-40.: otpisom na Sabor, kralj Ferdinand otklanja potvrdu zaključka o uvođenju madžarskoj jezika (predviđeno za 1850). Inače u obrani svojih prava, Hrvati su prinuđeni boriti se za konzervativna stajališta: protive se oslobođenju seljaka i građanskim pravima za protestante[2].
  • 7. 5. - Veliki natchezki tornado pogodio grad Natchez, Mississippi, sa 317 mrtvih drugi najsmrtonosniji u SAD istoriji.
  • maj - Zagrebački trgovac Dimitrije Novaković snimio dagerotipiju u Beogradu, kako javljaju peštanske Serbske narodne novine od 12/24. maja[3].
  • maj - Iz kolubarskog sreza se širi pokret protiv ustavobranitelja, podstaknut od gospodar-Jevrema i drugih obrenovićevaca - ustavobranitelji počinju bežati u Beogradsku tvrđavu.
  • 16. 5. - Umro hrvatski ban Franjo Vlašić. Zagrebački biskup Juraj Haulik će biti namjesnik banske časti do 1842.
  • 21. 5. - Ujedinjeno Kraljevstvo Proglašen britanski suverenitet nad Novim Zelandom.
  • 25. 5. - Na poziv naroda, knez Mihailo prelazi u Kragujevac[4].
  • maj-jun - Nova vlada u Srbiji: predsedava Đorđe Protić, unutrašnji poslovi Cvetko Rajović.
  • 4. 6. - Pušten u saobraćaj Stockportski vijadukt kod Manchestera, jedna od najvećih građevina od cigala na svetu.
  • 7. 6. - U Beogradu osnovana prva pošta (ovaj datum je Dan poštanskih radnika Srbije).
  • 7. 6. - Friedrich Wilhelm IV. je novi kralj Pruske (do 1861).
  • 10. 6. - Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu započinje djelatnost junačkom igrom "Juran i Sofija ili Turci kod Siska" Ivana Kukuljevića Sakcinskog, u izvedbi novosadskog Domorodnog teatralnog društva (ranije Leteće diletantsko pozorište)[5].
  • jun? - Libanski Maroniti se pobunili protiv egipatske vlasti, Ibrahim Paša poslat da im pali gradove i sela, engleska flota komodora Napiera patrolira uz obalu od 1. jula.
  • jun-jul - Prvi opijumski rat: ekspedicione snage Britanske Indijske armije stižu iz Singapura u Kanton, nakon čega blokiraju ušće Biserne rijeke ("Bocca Tigris") i na severu zauzimaju grad Zhoushan.

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

RMS Britannia
  • 4. 7. - Parobrod RMS Britannia nove firme Cunard Line otvara parobrodsko redovno putničko i poštansko putovanje preko Atlantika (od Liverpoola do Halifaxa za 12 dana i 10 sati).
  • 15. 7. - Londonska konvencija o umirenju Levanta: Britanija, Austrija, Pruska i Rusija podržavaju Osmansko Carstvo povodom Istočne krize sa Egiptom (Francuska podržava Egipat). Muhamed Aliju se nudi Egipat kao nasledni posed i južna Sirija kao doživotni posed uz napuštanje ostalog (odbijeno). Francuska je takođe pokrenula Rajnsku krizu, nakon što je premijer Adolphe Thiers izjavio da je Rajna prirodna francuska granica.
  • 21. 7. - Nemačka lokomotiva Augusta Borsiga pobedila Stephensonovu na takmičenju.
  • 23. 7. - Brazilski car Pedro II prevremeno proglašen punoletnim.
  • 23. 7. - U Velikoj Britaniji donesen Akt o uniji kojim će dogodine nastati Provincija Kanada, spajanjem Gornje i Donje Kanade.
Istočna kriza: rat protiv Muhamed Alijevog Egipta
  • 1 - 9. 8. (n.k.) - Skupština u Beogradu nakon pobuna u nekim krajevima. Kasnije tokom meseca sledi još jedna skupština na kojoj se donose zaključci za povratak mira.
  • 6. 8. - Louis Napoleon Bonaparte se iskrcao sa družinom u Boulognu - fijasko mu donosi opšti podsmeh i osudu na doživotni zatvor (pobegao 1846).
  • 10. 8. - Sastao se Hrvatski sabor: čl. XXIV zaključuje neka se kralj zamoli "da se u kr. zagrebačkoj akademiji i po svim gimnazijama urede katedre čistog narodnog jezika (štokavštine)".
  • 10. 8. - Fortsasova šala: bibliofili se okupljaju u belgijskom mestu Binche radi nepostojeće aukcije retkih knjiga (koje takođe ne postoje).
  • 17. 8. - U habsburškoj Lombardiji-Veneciji otvorena pruga Milano-Monza, prva na sjeveru Italije.
  • avgust - Pobuna Petra Ilića Pekete u požarevačkom okrugu u korist kneza Miloša, ali ubrzo ugušena.
  • 11. 9. - Tursko-egipatski rat (1839-41): britanski, osmanski i austrijski brodovi bombarduju Bejrut.
  • 12. 9. - Robert Schumann se oženio Clarom.
  • septembar - Veća turska grupa pokušala opljačkati selo Dodoši ali ih malobrojniji Crnogorci razbili. Inače, međusobni okršaji i paljevine su neprekidni[6].
  • 16. 9. (4.9. po j.k) - Prvi javni bal u Beogradu ("u predgradiju, idući k Topčideru"), povodom rođendana kneza Mihaila Obrenovića.
  • 19. 9. - Marie Lafarge u Francuskoj osuđena na doživotni zatvor zbog trovanja - prvi slučaj u kome je korišćena forenzička toksikologija (javnost je podeljena u mišljenjima o njenoj krivici).

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

  • 5. 10. (23. 9. po j.k.) - Smail-aga Čengić, muselim gatački, pivski i drobnjački, poginuo na Mljetičku u Drobnjaku kad je došao da kupi harač, poginulo još 80 Turaka[7]. Drobnjački knez Novica Cerović morao preći u Crnu Goru; Ali-paša Rizvanbegović kasnije vodio vojsku na Drobnjake[8].
  • 7. 10. - Willem II. je novi kralj Nizozemske nakon abdikacije Willema I.
  • 10. 10. - Saveznici zauzeli Bejrut, u Bitci kod Nahr-el-Kelba poražen Ibrahim Ali.
  • 14. 10. - Libanski emir Bashir Shihab II se predao Britancima, deportovan je na Maltu.
  • 17. 10. - Liberalni komandant vojske Baldomero Espartero postaje regent Španije nakon što je istisnuta kraljica majka Maria Cristina.
  • 17. 10. - Carski emisar Musa-efendija se vraća iz Beograda u Carigrad, kuda odlaze i najugledniji ustavobranitelji (Perišić, Petronijević i Milutin Garašanin) - u zemlji ih proganjaju.
  • 18. 10. - Retour des cendres ("Povratak pepela"): brod sa Napoleonovim ostacima krenuo sa Svete Jelene, u luku Cherbourg stižu 30. novembra.
  • 20. 10. - Ostavka francuskog premijera Thiersa signalizira kraj napetosti između Francuske i Britanije povodom Istočne krize.
  • 3. 11. - Saveznici zauzimaju Akru u Izraelu, nakon što je u eksploziji granatiranog magazina poginulo 1.100 ljudi.
  • novembar - Na Velikoj zapadnoj železnici primenjeno železničko vreme: prvi put da su lokalna vremena zamenjena standardnim, u ovom slučaju londonskim.
  • 27. 11. - Aleksandrijska konvencija: komodor Napier samoinicijativno sklapa mir sa Muhamed Alijem: ovom će ostati Egipat, ostalo ima evakuisati[9].
" Povratak pepela": Napoleonov pogreb u Parizu

Kroz godinu

  • Buna u Travniku otjerala vezira, dok je regularne trupe nisu skršile.
  • Pokret Glođina buna u Sarajevu kome se pridružuju Fojnica i Visoko - Sarajlije ne žele slati sinove u nizam, pobunjenici poraženi kod Viteza.
  • Turci protjeruju katolike iz Mostara, oko 320 obitelji.
  • Bosna: od Banje Luke do Bihaća 30 sati na dobrom konju, od Goražda do Višegrada 6 sati, od Sarajeva do Zvornika 30 sati (preko Olova i Vlasenice)[10].
  • Habsburzi dobili protektorat nad katolicima Bosne i Hercegovine[11].
  • U civilnom i vojnom delu Hrvatske ima 504.246 Srba, 31,41% stanovništva[12].
  • posle 1840 - Porta uspeva smeniti više paša u Makedoniji i jugoistočnoj Srbiji[13].
  • Utemeljena Pivovara Daruvar, najstarija u Hrvatskoj.
  • Hrvatski narodni preporod ulazi u krizu.
  • U Srbiji donesen Zakon o ustrojstvu okružnih sudova.
  • Slika "Brod s robljem" Williama Turnera.
  • Nauka i tehnika:
    • Louis Agassiz objavio Études sur les glaciers ("Studije o glečerima") u kojima je pretpostavio da je Zemlja prošla kroz ledeno doba.
    • Christian Friedrich Schönbein otkrio ozon.
    • Objavljen Hessov zakon.
    • Justus von Liebig: "Hemija u svojoj primeni na poljoprivredu i fiziologiju". Isti naučnik je prvi put ukazao na značaj minerala za rast biljaka i kako bi trebalo tretirati fosfate da budu upotrebljivi[14] - osnova agrohemije.
    • Karl Adolph von Basedow opisao simptome Gravesove (Basedowljeve) bolesti.
    • Anastas Jovanović je prvi Srbin koji radi umetničke litografije.
    • Hugh Lee Pattinson snimio dagerotipiju Nijagarinih vodopada (vidi). John William Draper snimio jednu od prvih fotografija ljudskog lica (vidi) i prvu fotografiju Meseca (početak astrofotografije).
    • Naučna studija "Evropska Turska" Ami Bouéa.

U toku/tijeku

  • Prvi opijumski rat (1839-42)
  • Prvi anglo-afganski rat (1839-42)
  • Tursko-egipatski rat (1839-41)
Glavni članak: :Kategorija:Rođeni 1840.
Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1840.
  1. Istorija s. n. V-1, 255
  2. Šišić, 423
  3. Prva izložba fotoamatera u Beogradu 1901. godine. rastko.rs
  4. Istorija s. n. V-1, 256
  5. Marjanović, Petar. Pozorište, rastko.rs
  6. Njegoš - Izabrana pisma, rastko.rs
  7. Ćorović, Vladimir. Crna Gora kao svetovna država. rastko.rs
  8. Istorija s. n. V-1, 194
  9. Spencer C. Tucker (23 December 2009). A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East [6 volumes]: From the Ancient World to the Modern Middle East. ABC-CLIO. str. 1168. ISBN 978-1-85109-672-5. http://books.google.com/books?id=h5_tSnygvbIC. 
  10. Istorija s. n. V-1, 454
  11. Ćorović, Vladimir. Političke i duhovne krize u Srbiji. rastko.rs
  12. Istorija s. n. V-2, 136
  13. Istorija s. n. V-1, 238
  14. Introduction: Phosphate as an Essential Mineral. fipr.state.fl.us
Literatura
  • Istorija srpskog naroda, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
    • Peta knjiga prvi tom (V-1)
    • Peta knjiga drugi tom (V-2)
  • Šišić, Ferdo. Povijest Hrvata Pregled povijesti hrvatskoga naroda 1526.-1918. drugi dio. Marjan tisak 2004.

Other Languages